Vogels kijken in het Fochteloërveen




Op de grens van Friesland en Drenthe ligt een magistraal vogelgebied: het Fochteloërveen. Het is trouwens veel meer dan een vogelgebied, maar dat geldt voor de meeste natuurgebieden. Het Fochteloërveen is een uitgestrekt en ongerept hoogveengebied. En dat vind je in Nederland niet veel meer. Gelukkig is het Fochteloërveen de dans van ruilverkaveling en andere ellende ontsprongen. Toen wij het gebied bezochten was het najaar, diep in november. We waren diep onder de indruk. Niet zozeer van de vogels, want die zagen we niet gek veel die dag. Wel zagen we ontzettend veel paddenstoelen. Wat een weelde! Wil je paddenstoelen zien, bezoek dan het Fochteloërveen in november en kuier door de naald- en loofbossen. Hopelijk is het een nat najaar, ideaal voor zwammen.

Maar nu gaan we vogels kijken in het Fochteloërveen. Dat is ook een feest. Ik begin met mijn bespreking in februari. Dan hebben de wintervogels het Fochteloërveen in hun greep. De blauwe kiekendief jaagt over de vlakte. De klapekster overwintert in het halfopen terrein. Bekijk op een afstandje hoe hij een muis verschalkt en aan een doorn spietst. Hopelijk heb je een mannetje in het vizier dat begint te zingen. Wist je dat klapeksters heel mooi kunnen zingen? Kleine zwaan, wilde zwaan, toendrarietgans, dodaars, grote zilverreiger, slobeend, smient, brilduiker, pijlstaart, ijsvogel, raaf, koperwiek, sijs, goudvink, keep, geelgors, kruisbek, appelvink, goudhaantje, staartmees, zwarte mees en grote gele kwikstaart zijn ook vogels die je in de winter in het Fochteloërveen kunt zien (en sommige zie je trouwens het hele jaar door). In het Fochteloërveen overwinteren soms ook kraanvogels. In de winter van 2016/2017 zelfs 53!

Naarmate de lente nadert en vordert, zie je steeds meer andere vogels in het gebied arriveren. De lepelaar, de zwarte specht (die er eigenlijk ook het hele jaar te zien valt), het paapje, de roodborsttapuit, geelgors, rietgors, veldleeuwerik, zwarte roodstaart, grauwe klauwier, sprinkhaanrietzanger, bosrietzanger, blauwborst, grasmus, spotvogel, zwartkop, boompieper, gekraagde roodstaart, koekoek, zomertortel, grauwe vliegenvanger, wielewaal, grote lijster, gele kwikstaart en de grote bonte specht. Een bijzondere soort is de kwartel. En nog unieker is de kraanvogel die sinds een aantal jaar in het Fochteloërveen broedt. Verwacht niet dat je deze schuwe vogel te zien krijgt, maar weet dat hij er is! Andere grote waadvogels die je vast wel ziet zijn de ooievaar, blauwe reiger en de lepelaar. In en om het water kom je watersnip, witgatje, tureluur en anders steltlopers tegen. Het Fochteloërveen staat ook bekend om de geoorde fuut die er broedt.

Dan moesten we het ook nog hebben over de roofvogels in het Fochteloërveen. In 2017 joeg maandenlang een slangenarend in het Fochteloërveen. Bijzonder, ik zie de slangenarend eigenlijk alleen diep in Frankrijk. De bruine kiekendief broedt in de rietpartijen. Boomvalk, wespendief, buizerd en torenvalk broeden in het gebied. In de zomer kun je de boomvalk op libellen zien jagen, een spectaculair tafereel.

Het Fochteloërveen is zo’n ongerept en onbedorven gebied, daar stikt het natuurlijk ook van de andere dieren. Heb je geluk dan zie je een zoogdier. Een boommarter, steenmarter, vos, ree, rode eekhoorn of misschien zelfs een Europese otter. Heel bijzondere dagvlinders zie je er niet. De meest bijzondere is het heideblauwtje. Van de reptielen noem ik de ringslang en levendbarende hagedis. En wil je libellen fotograferen, dan kun je je hart ophalen langs de vennetjes in het Fochteloërveen. Ik noem slechts één soort: de venwitsnuitlibel. Een zeldzame soort en dus bijzonder.

Vogels kijken in het Fochteloërveen, je kunt er het hele jaar door terecht. De mooiste periode vind ik die van april tot en met juni. Maar elk jaargetij heeft zijn charmes, dus aarzel niet om te gaan.

Praktische informatie

Een goed startpunt om het Fochteloërveen te verkennen is het Informatiecentrum Fochteloërveen, Fochteloërveenweg 10, Fochteloo. Iets verderop aan dezelfde weg start een wandelroute met rode pijltjes. Voor een wandel- en fietsroute kun je ook terecht op de website van Natuurmonumenten.

In de beschrijving noemde ik soorten als blauwborst, paapje en geoorde fuut. De plek waar je deze soorten kunt zien is goed te bereiken. Loopt van de parkeerplaats bij de Brunstingerplas het fietspad op. Sla na een paar honderd meter het voetpad rechtaf. Je komt nu bij een plas waar geoorde futen zwemmen. Soms komen ze heel dichtbij. Wel rustig blijven!

Ik lees dat door de recreatiedruk in het Fochteloërveen een aantal vogelsoorten sterk onder druk staat. Blijf daarom op de paden en laat geen honden het gebied in rennen. Laten we zuinig zijn op een uniek natuurgebied als het Fochteloërveen! Voor de meest kwetsbare soorten geldt vrijwel altijd dat zij rust nodig hebben om te kunnen overleven.

Een van de meest bijzondere uitkijktorens vind je in het Fochteloërveen: de houten uitkijktoren bij de parkeerplaats bij Ravenswoud. Je moet een stukje wandelen (let in de winter op de paddenstoelen!, en aardig wat traplopen, maar dan heb je ook iets: je kijkt uit over de bossen en het veengebied zover het oog reikt. Bij de parkeerplaats bevindt zich ook nog een ‘gewone’ vogelkijkhut met uitzicht over een grote plas.

Een spectaculaire natuuractiviteit in de buurt is het boomklimmen bij Grolloo, niet ver van het Fochteloërveen vandaan. Ook heel leuk om met kinderen te doen.

 

Tips van visdief
Zakgids Vogels van Nederland en België er
eetbare en giftige paddenstoelen
Vogels kijken in de Camargue en de Crau Hans Peeters
anwb vogelgids van europa