Recensie: Vogels en de liefde, Elvira Werkman en Maxime Beck

Voor me ligt de tweede editie van Vogels en de liefde, geschreven door Elvira Werkman. Een aantal jaar geleden besprak ik de eerste editie van dit verrassende boek. Ja, want vogelliefde is zo voorspelbaar niet! Elke vogel heeft zijn eigen karakter en zoveel vogels, zoveel liefdes, om met het tweede hoofdstuk in de nieuwe editie te spreken. De Franse kunstenaar Maxime Beck verzorgde de sfeervolle illustraties in de editie die nu voor me ligt.

Vogelkarakters

De genen bepalen grotendeels je persoonlijkheid. Dat geldt voor ons mensen, en dat geldt ook voor dieren. De ene vogel is avontuurlijk, de andere is bangelijk. Iemand die het verschil in persoonlijkheden in de vogelwereld fijngevoelig heeft beschreven, en ik denk als eerste of in elk geval als één van de eersten, was Len Howard in haar boek Leven met vogels. Zij leefde letterlijk samen met de vogels in haar tuin. Zij herkende niet alleen de vogelindividuen, maar ook de persoonlijkheid van elk individu. De ene koolmees was nieuwsgierig en avontuurlijk, terwijl de andere ronduit bangelijk was.

Zoveel vogels, zoveel liefdes

Zoveel vogels, zoveel liefdes. De titel van het tweede hoofdstuk. En dat vind ik nog steeds een eye-opener. ‘Alle soorten relaties die wij mensen hebben bedacht, komen ook bij vogels voor. Een paar voor het leven, haremgedrag, paren met de buren, ieder nest een eigen liefde, homohuwelijk… Je komt het allemaal tegen.’ En zo blijkt dat de kans groot is dat het koolmezenpaar dat bij jou in de tuin broedt, sociaal weliswaar monogaam is, maar in seksueel opzicht allesbehalve. Daar is een verklaring voor. Kleine zangvogels leven vrij kort, en dus is het zaak om in de korte tijd die ze hebben zoveel mogelijk gezond nageslacht te verwekken. Het kan dan lucratief zijn om je genen te delen met meerdere partners.

recensie vogels en de liefde elvira werkman en maxime beek

Het verhaal over de heggenmus

Een verhaal dat ik met de nodige regelmaat met een grote glimlach vertel, is dat van de negentiende eeuwse dominee en amateur-ornitholoog Frederick Orpen Morris. Die hield de heggenmus ten voorbeeld als voorbeeld voor de gelovigen van zijn gemeente. De heggenmus was bescheiden en een uitstekend rolmodel voor de Victoriaanse familiewaarden. Later onderzoek toonde aan dat bij de heggenmussen zowel man als vrouw een dubbele agenda heeft in de paartijd. Geen vogel zo promiscue als de heggenmus, zou je kunnen zeggen.

De vrouw bepaalt

Ook een hoofdstuk dat je zeker gelezen moet hebben is het derde. De vrouw bepaalt, is de conclusie. Wie haviken wil fokken, moet soms wel tien mannen bij een vrouw zetten voordat zij er een als partner accepteert. Hetzelfde lot treft de merelman. Die is onderdanig aan de vrouw. Merelman Hay Wijnhoven, bekend van zijn merelmonografie maakte een keer mee dat een vrouwtje haar man vermoorde vanwege tegenvallende broedresultaten. En bij kleinere zangvogels is de vrouw kieskeuriger met wie ze paart dan de mannetjes. Niet vreemd, want een vrouw produceert veel minder eieren dan een man zaadcellen produceren kan. Het kost veel tijd en energie om eieren te maken en dus is de vrouw kieskeurig met wie ze paren zal.

Een driehoeksrelatie

Een hoofdstuk dat je niet in de eerste editie van Vogels en de liefde vindt, maar wel in de nieuwe editie, is dat over de steppenkiekendief met zijn ménage à troi. Een paartje bruine kiekendieven bouwde haar nest in een Gronings tarweveld en ze kregen hulp van een vitale man. Een steppenkiekendief, geen soortgenoot dus. Het ging zover dat de steppenkiekendief zelfs paarde met het vrouwtje van de bruine kiekendief. Het mannetje bruine kiek liet dat toe. Deze driehoeksverhouding resulteerde in vier gezonde jongen waarvan een deel vermoedelijk over het dna van de steppenkiekendief zal beschikken. Meer over dit gedag kun je lezen in Dwaalgast in het graan, het boek dat Elvira Werkman schreef over de steppenkiekendief. Deze sierlijke roofvogels onderhoudt namelijk ook liefdesrelaties met blauwe kiekendieven en grauwe kiekendieven.

Conclusie

Er valt veel te vertellen over het liefdesleven van vogels. Hoeveel ik er al over gelezen heb, het blijft me verbazen en intrigeren. De nieuwe editie van Vogels en de liefde bevat een dwarsdoorsnede van het liefdesleven van vogels (voor zover je van liefde kunt spreken natuurlijk, misschien is dit al te menselijk uitgedrukt). Veel hoofdstukken zijn herschreven, een enkel hoofdstuk is nieuw, zoals dat over de kiekendieven. Ben je in dit onderwerp geïnteresseerd dan is dit boek verplichte kost vind ik. Je zult versteld staan van het bijzondere gedrag dat vogels kunnen vertonen als het aankomt op de voortplanting. Kunstenaar Maxime Beck verzorgde de sfeervolle kunstwerken die de verhalen luister bijzetten.

Vogels en de liefde / Elvira Werkman & Maxime Beck / BoekScout / als paperback

Verwelkom nieuw leven in jouw tuin dit broedseizoen!