Recensie: Schemering, Philippe Claudel

Er zijn niet veel literaire schrijvers die ik volg, maar naar een nieuw boek van de Franse schrijver Philippe Claudel kijk ik altijd reikhalzend uit. Helaas publiceert mijn favoriete schrijver slechts elke vier á vijf jaar een nieuwe roman, maar dat is vast ook zijn kracht. Iets wat zeldzaam is, is vaak ook bijzonder. En bijzonder is zijn nieuwe roman Schemering zeker!

Hoe verloopt het proces van verdachtmaking, zwartmaken, uitsluiting, mishandeling en tot slot verwijdering van een groep mensen die anders is uit de maatschappij? Welke regio Claudel in Schemering beschrijft wordt niet helemaal duidelijk, maar het moet een negentiende-eeuws rijk zijn ergens in Centraal-Europa dat grenst aan een islamitisch land. Zoals hij doet in zijn roman De archipel van de hond duidt Claudel zijn hoofdpersonen aan met hun functie. Nourio is de Politieman. Baraj diens assistent of beter: de Plaatsvervanger. De Politieman droomt van een grootse carrière maar moet tot zijn grote spijt constateren dat hij in een onbeduidend stadje is geplaatst waar zelden iets gebeurt. De laagspanning heeft bezit genomen van zijn gemoed en vertaalt zich in erotische dromen en uitspattingen. Baraj, de Plaatsvervanger, is zijn goedmoedige maar wat dommige assistent. Hij doet alles voor zijn chef en woont alleen met zijn Mijn Schoonheden, zijn twee honden waar hij zielsveel van houdt.

Het leven gaat voort, maar op een winterse avond gebeurt dan eindelijk het onvermijdelijke, het noodlottige waarvan je weet dat het plaats gaat vinden. De twee kinderen van de immer dronken Klompenmaker vinden het nog warme lijk van de Pastoor. Dat deze geestelijke geen natuurlijke dood is gestorven wordt weldra duidelijk en daar begint het geduvel. Het Keizerrijk dreigt in verval te raken en de spanningen met het land aan de andere kant van de Grens lopen op. Waarheidsvinding en politiek worden listig in elkaar verstrengeld en al tijdens de processie tijdens de begrafenis van de pastoor toont de dienstdoende Vicaris op sluwe wijze aan bij wie de moordenaar gezocht moet worden: bij de kleine moslimgemeenschap die sinds mensenheugenis in harmonie met de bevolking in het stadje woont.

[tekst gaat verder onder de afbeelding]

recensie schemering philippe claudel

Laat het vervolg maar aan Claudel over. De elementen spannen zich samen boven het dorp. Sneeuwstormen geselen het dorp en haar bewoners. Hoge en lage ambtenaren spelen hun schaakspel. Bij de zondebokken neemt de spanning met elke pagina toe. En ondertussen groeit de frustratie van het stagnerende onderzoek naar de moord op de Pastoor de Politieman boven het hoofd en raakt hij in de ban van de dochter van de immer dronken Klompenmaker.

Laat Claudel het verhaal maar schrijven. Als geen ander legt hij de tragiek van het menselijke bestaan bloot. Kan de mens zich ontworstelen van het ritme van de seizoenen, van het schrale landschap dat de bevolking slechts een karig bestaan gunt. En wat is waarheid als de Hoge Machten hun eigen werkbare waarheid willen zien? En kan de mens zich ontworstelen aan het noodlot?

Wreed, zo kun je de nieuwe roman van Claudel typeren. Wreedheid in al zijn facetten en verschijningsvormen. Poëtische wreedheid die op geraffineerde wijze naar een hoogtepunt wordt gestuwd. Hoe zelfs een hechte samenleving door betonrot kan barsten. Karakters waarmee Claudel een literair spel speelt zoals alleen hij dat kan. Karakters die uit eigenbelang en in naam van het Keizerrijk de waarheid sturen. Zich verzetten tegen het rad van de tijd is onmogelijk. Dat de mens over een restje goedheid beschikt, lijkt haast ondenkbaar. De bestemming van vrijwel elk leven lijkt vast te liggen en onvermijdelijk vast te lopen, en toch… De apotheose is groots en zo fijngevoelig beschreven dat wreedheid en nihilisme oplossen als de sneeuwwolken aan het eind van de winter.

Ademloos heb ik Schemering van Philippe Claudel tijdens mijn vakantie gelezen. Het was weer een leesbelevenis die mij diep raakte. Geen schrijver die ik ken die zo precies, zo poëtisch en zo licht het absurde in het leven beschrijven kan. Ik zou er nog veel meer over willen schrijven, maar zie ervan af. Het risico dat ik te veel over het verhaal verraad is te groot. Je moet deze roman echt zelf lezen!

Schemering / Philippe Claudel / De Bezige Bij / als paperback en als e-book

PS.
Eerder verscheen van Philippe Claudel de roman Archipel van de hond. Een tragedie waarin het draait om drie bootvluchtelingen die als verdronken op een rotsig strand aanspoelen. En om de eilandbewoners die hun trieste vondst een plekje moeten zien te geven. En dat blijkt lastig, zoals in een echte tragedie betaamt. En om nog maar eens een vette cliché zin te gebruiken: ik las zijn nieuwe roman letterlijk in één adem uit. Lees hier mijn recensie over Archipel van de hond.