Recensie: Prachtvogels, René de Vos en Hans Peeters

Het tijdschrift Vogels van Vogelbescherming Nederland had jarenlang een vaste rubriek: die van verhalen over broedvogels van de Nederlandse Rode Lijst. René de Vos en Hans Peeters, beiden jarenlang verbonden aan het tijdschrift, verzamelden de mooie verhalen uit deze rubriek en stelden er het schitterende boek Prachtvogels mee samen. Schitterend, niet alleen vanwege de mooie verhalen, maar zeker ook vanwege de sublieme foto’s. Een lees- en kijkboek dus!

Vakantiehuis midden in de natuur

Op Natuurhuisje.nl vind je vakantiehuisjes midden in de natuur, in Nederland en ver daarbuiten. Je geniet van de stilte en vooral: van de natuur!

Vogels maken de wereld een stukje mooier. Door de verhalen in dit boek zal er een wereld voor je opengaan waarin je nieuwsgierigheid alsmaar aangewakkerd wordt.‘ Niet mijn woorden, maar die van Camilla Dreef, ecoloog en ambassadeur van Vogelbescherming Nederland in het voorwoord in Prachtvogels. Ik volg haar helemaal.

Mooie verhalen schreef ik in de inleiding hierboven. Dat klopt niet helemaal. Het zijn soms ook schrijnende verhalen, ontroerende of bizarre. Niet voor niets zijn het verhalen over de Nederlandse broedvogels die op de Rode Lijst staan. Op die lijst staan soorten die er niet goed voorstaan. Gelukkig staat een aantal van deze broedvogels inmiddels niet meer op de Rode Lijst. Dat kan dus ook. Daar gaat het ondertussen weer wat beter mee. In het inleidende hoofdstuk lees je trouwens alles over de Rode Lijst. Een interessant hoofdstuk om te lezen.

‘Het bal’ wordt geopend met een specialist in nood: de grote stern. Het is boven dit verhaal dat ik lees dat de verhalenreeks over de van de Rode Lijst startte in 2006 en liep (of beter: loopt) tot in 2025). Je raakt meteen onder de indruk van de negatieve invloed van ons mensen op sommige zo niet de meeste populaties broedvogels. In de jaren vijftig broedden er nog zo’n 40.000 paartjes grote sterns in ons land. Tien jaar later waren er daar nog 865 van over. Giflozingen op zee roeiden de soort nagenoeg uit. De soort herstelde zich gedeeltelijk tot 17.000 paar, maar nu doemt er een andere bedreiging op: de overbevissing van haringachtigen. En laten die haringachtigen nu net het hoofdvoedsel van de grote stern zijn! Ik eet graag een haring, maar dit verhaal zet me toch wel aan het denken.

Het kan ook anders. Het aantal grauwe gorzen, een ietwat onopvallende plattelandsvogel, kelderde door intensivering van de landbouw. Maar nu in Limburg reservaten voor de korenwolf worden aangelegd, profiteert de grauwe gors daarvan. Hoewel de oorspronkelijke omvang van de populatie nog lang niet in zicht is, wordt hiermee wel aangetoond dat herstel wel degelijk mogelijk is.

recensie prachtvogels rene de vos en hans peeters

Eén verhaal verder en mijn optimisme slaat wreed aan gruzelementen. In Frankrijk zaaide men duizend hectare akkerranden in met kruidenmengsels speciaal voor de patrijs. Die profiteerde daar aanvankelijk van, maar toen verdwenen ze. Wat bleek? Predatoren (roofdieren) bleken dit luilekkerland te vinden en plukten de patrijzen er feilloos uit. Consequente afschot van predatoren lijkt te helpen: de patrijzenstand groeit dan weer als kool. Terecht merkt de auteur van dit verhaal op dat we op zo’n manier in ons land de natuur niet willen beschermen. Een totaal ander landbouwbeleid is de enige oplossing. Toch een kritische vraag hierbij: hangt er niet vanaf welke soort je zou moeten bestrijden? Het bestrijden van de bruine rat lijkt me toch van een andere orde dan het bestrijden van havik of buizerd?

Ik hoef niet lang door te bladeren om een van mijn favoriete vogels tegen te komen: de purperreiger. ‘Hautaine verschijning’ staat als kop boven het verhaal. Dat is misschien wel een goede typering. En zowaar wordt ook mijn favoriete vogelgebied in het voorjaar genoemd: de Zouweboezem met zijn grote kolonie purperreigers. Klimaatverandering kan een killer zijn. Langdurige droogte in de Sahel, het overwinteringsgebied van de purperreiger, deed de Nederlandse populatie haast de das om. Toen de Niger weer water kreeg, herstelde onze populatie zich deels. Wat overigens ook op het conto komt van het Beschermingsplan Moerasvogels.

Wielewaal, zomertaling, visdief, boomvalk, zomertortel, de uitgestorven ortolaan, stuk voor stuk soorten waarover schrijnende en interessante verhalen te vertellen vallen, maar dan kom ik uit bij de grutto. De vogel waar ik gericht naar zocht. ‘De enige trekvogel die Nederland zelf ‘gemaakt’ heeft.’ Daarmee onderstreept Theunis Piersma de verantwoordelijkheid die Nederland heeft voor deze charmante weidevogel. Waarom het met de grutto niet goed gaat? ‘Duizenden [kuikens] worden verpletterd onder en verpulverd in het machinegeweld van de moderne veeteelt.’

Prachtvogels sluit af met een ander tragisch verhaal, dat van het korhoen. Leefden aan het begin van de jaren veertig zo’n 15.000 korhoenders in ons land, daar zijn er eind jaren zeventig nog ongeveer 450 van over. Nu worden er korhoenders uit Zweden geïntroduceerd, maar hun kuikens sterven vroegtijdig. Herstelprogramma’s mislukken, ons land lijkt definitief ongeschikt om deze indrukwekkende vogel te herbergen.

Verhalen uit voorbije edities van het tijdschrift van Vogelbescherming Nederland. Over hoe het er destijds voorstond met deze broedvogels op de Rode Lijst. Voor een aantal soorten geldt dat de situatie sindsdien niet of nauwelijks gewijzigd is. Met een aantal soorten gaat het gelukkig beter. De verhalen worden gevolgd door de zogenaamde Prachtvogel index. Van blauwe kiekendief tot zwarte stern. Per soort de foto bij het verhaal, de status in 1995 afgezet tegen de huidige status, het huidig aantal broedparen, het aantal wintergasten, doortrekkers en wanneer het verhaal over de betreffende soort werd gepubliceerd in tijdschrift Vogels. En natuurlijk de naam van de fotograaf.

Tot slot nog een opmerking over de foto’s. Die zijn stuk voor stuk van uitzonderlijke kwaliteit en zijn afkomstig uit de befaamde beeldbank van AGAMI. Welke foto ik de mooiste vind, is lastig te bepalen. Misschien is het wel de foto van de baltsende middelste zaagbek over twee pagina’s. Wat een kleurenpracht!

Prachtvogels is een uitzonderlijk mooi vormgegeven bundel vogelverhalen. Sommige verhalen zijn schrijnend, in andere verhalen schemert toch wat hoop door. En altijd zijn er de foto’s. Die indrukwekkende foto’s die in één oogopslag duidelijk maken waarom deze vogels als broedvogel in ons land niet mogen verdwijnen.

Prachtvogels / René de Vos en Hans Peeters / Uitgeverij Noordboek / als hardcover

Mijn tips voor natuurbeleving

Zo beleef je de natuur nog intenser!

(héél véél keuze, in nagenoeg heel Europa!)

(voor elk budget de drie beste opties)

(voor elk budget een paar opties)

(per provincie gesorteerd)

(aantrekkelijke planten voor vogels, vlinders en andere insecten)

(lees hier mijn tips om spechten, mezen en roofvogels naar je tuin te lokken)

(mijn persoonlijke top tien)