Recensie: Op de huid van de heide, Piet J. van den Hout

In zijn boek Op de huid van de heide beschrijft bioloog Piet J. van den Hout zijn observaties op de Regte Heide, een uitgestrekt natuurgebied ten zuiden van Tilburg. Op de fiets of te voet, overdag en in de nacht, dieren en planten, subtiele en soms grove veranderingen in het natuurgebied hebben zijn aandacht. En ondertussen deelt hij zijn kennis over al wat er leeft (en niet meer leeft) op zoek naar de betovering van de natuur.

Gevaarlijk spel

Alweer een paar jaar geleden las ik het ontzettend boeiende boek Gevaarlijk spel, waarin Piet J. van den Hout de spannende interactie tussen prooidieren en hun jagers analyseert. Wie zoals de auteur met een grote regelmaat over heide en door bossen zwerft, ontgaat ook daar de jachtzucht van sperwer, havik en vos niet. Er moet gegeten worden nietwaar, en sommige soorten zijn nu eenmaal carnivoor. Anders ligt het met de vinken. Die zwerven in het najaar in grote zwermen door het gebied op zoek naar zaden. Geelgors, putter, groenling en soms zelfs een kruisbek voegen zich in de groep. En waar zulke zwermen zich ophouden, daar flitst regelmatig ook een sperwer of havik voorbij…

Terug naar het begin

Even terug naar het begin. Naar het overzichtskaartje van het natuurgebied. Want de Regte Heide bij Goirle gaat ongemerkt over in Klein Camargue (een moerasgebied), de Gemeentebossen, Landboek De Hoevens, Riels Hoefke en de Brakelse Heide. Constante factor is de Aesvoortsedijk, de favoriete ‘aanvliegroute’ van de auteur. Dit jaar bracht ik mijn eerste en tot nu toe enige bezoek aan de Regte Heide. Ik merkte tijdens het lezen van Op de huid van de heide dat ik nog niet de helft van het gebied heb gezien. Dat kan ook niet. Wil je een natuurgebied goed leren kennen, dan zul je evenals Piet J. van den Hout met de nodige regelmaat erop uit gaan. En liefst op verschillende momenten van de dag, tot in de nacht aan toe.

recensie op de huid van de heide piet j van den hout

Verrassende wintertalingen

In het drassige Klein Camargue zijn de wintertalingen de constante factor. Ze overwinteren in het gebied, maar tot zijn grote verrassing blijft een klein groepje wintertalingen ‘hangen’. Zes mannetjes en één vrouwtje. Heel veel activiteit valt er niet te bespeuren in dit groepje. En toch, zelfs een vaste bezoekers als Piet J. van den Hout komt soms voor verrassingen te staan!

Nog meer verrassingen

Voor mij bood Op de huid van de heide ook de nodige verrassingen. Dat de kleine bonte specht tijdens het broedseizoen een geduchte ‘vijand’ heeft aan zijn neef de grote bonte specht, bijvoorbeeld. En dat de mannetjes roodborsttapuiten – immer mooi om te zien – in het najaar een bruine kop hebben en dat door slijtage van de veren hun kop in de loop van de winter en het voorjaar steeds zwarter wordt. Een andere verrassing komt mij echter bijzonder slecht uit. Tijdens de jacht op muizen blijkt het vermogen van torenvalken om ultra-violet te zien toch niet zo belangrijk als ik altijd verkondig tijdens mijn vogelexcursies. Wat jammer. Het was zo’n mooi verhaal.

Vogels die gingen en die kwamen

Korhoenders op de Regte Heide? Het is nog niet zo schokkend lang geleden dat de auteur er zijn laatste korhoen zag. Grauwe klauwieren in het gebied? Die blijken het de laatste jaren juist beter te doen. Precies deze prachtige zangvogel was de reden voor mijn bezoek aan de Regte Heide. Ook dit jaar broedde er weer een paartje in het gebied, dit keer pal voor de vogelkijkhut. In de regel plaats ik in mijn boekbesprekingen geen filmpjes, maar nu maak ik een uitzondering:

De meerkoetenspreeuw

En dan de relatie tussen de auteur en die ene spreeuw. Het mannetje dat het nachtelijke geluid van een meerkoet imiteert en de hele winter door het gebied zwerft. De spreeuwenman blijkt zelfs een vaste tak te hebben waarop hij op gezette tijden plaats neemt. En waar de meeste spreeuwen na de winter in de richting van hun broedgebieden vertrekken, daar blijkt uitgerekend de meerkoetenspreeuw trouw te blijven aan de Regte Heide.

Groene dilemma’s

Soms lichten ook de groene dilemma’s op. Wanneer in het kader van de bescherming van de grutto bomen worden gerooid en niet alleen de jongste exemplaren bijvoorbeeld. Is dat nu de bedoeling? En wat is de volgende stap? Het bestrijden van de vos misschien? Of neem de groep nordic walkers die aan komt marcheren. Daar zit de gemiddelde natuurliefhebber ook niet echt op de wachten. Ik herken mijn eigen ongenoegen.

Dieren en planten lichten op

Het is mooi om de auteur te volgen op zijn tochten door het gebied. Hop, klapekster, middelste bonte specht, vos, rosse woelmuis, ransuil, zwarte ooievaar, snor, sijs, nachtzwaluw, raaf, mestkever, zandbij, vinpootsalamander, zelfs de boomkikker (door onverlaten in het gebied uitgezet) en velen andere dieren (die vooral), maar ook planten en en bomen lichten even in een weldadig bad van letters op. En natuurlijk lichten ook de seizoenen op, de dageraad en de stilte van de nacht slechts verscheurd door de roep van bosuil of ransuil.

Conclusie

Ik heb dit natuurdagboek met heel veel plezier gelezen, en van kaft tot kaft. Je maakt kennis met de dieren van heide, moeras en bos. En je volgt de bioloog op zijn schreden op zijn zoektocht naar de betovering van de natuur. Ik heb me voorgenomen binnenkort de auteur op zijn schreden te volgen en dit gebied voor een tweede maal te bezoeken.

Op de huid van de heide / Piet J. van den Hout / Atlas Contact / als paperback en als e-book

PS.
Een boek over de relatie tussen roofdier en prooidier. Dat was wat mij betreft heel welkom. Er zijn heel veel misverstanden over deze ingewikkelde relatie. Roofdieren worden door velen als ‘fout’ gezien, hun prooidieren als ‘goed’ of op zijn minst als ‘zielig’ en dus het beschermen tegen hun belagers waard. En, om voor mezelf te spreken: ik schrijf regelmatig iets over de zogenaamde voedselpiramide, maar klopt het allemaal wel wat ik schrijf? Ik ging op ontdekkingstocht in het fascinerende boek Gevaarlijk spel van Piet J. van den Hout. Lees hier mijn recensie over dit boeiende boek.

Mijn tips voor natuurbeleving en vogels kijken

Met deze tips beleef je de natuur nog intenser en komen de vogels letterlijk dichterbij:

(voor elk budget de drie beste opties)

(héél véél keuze, en zelfs met geheel contactloos verblijf en dus veilig!)

(voor elk budget een paar opties)

(per provincie gesorteerd)

(aantrekkelijke planten voor vogels, vlinders en andere insecten)

(lees hier mijn tips om spechten, mezen en roofvogels naar je tuin te lokken)

(mijn persoonlijke top tien)