Recensie: Natuur als misverstand, Jelle Reumer (red.)

recensie natuur als misverstand jelle reumerDe aanleiding om de bundel Natuur als misverstand samen te stellen was de tweehonderdste geboortedag van Henry David Thoreau, de wereldberoemde schrijver van natuurfilosofische boeken waarvan Walden de bekendste is. Thoreau inspireerde Nederlandse natuurbeschermers van het eerste uur als Jac. P. Thijsse, de grote redder van het Naardermeer. Deze bundel is de opmaat van een vertaling van een ander boek van Thoreau: Walking. Dit boek verschijnt in de loop van 2018.

 

 

 

 

Nu dus een bespreking van Natuur als misverstand. Een merkwaardige titel die gelukkig al in het voorwoord van Jelle Reumer wordt verklaard. Speciaal voor deze bundel boekte Reumer een zesweeks verblijf op dit Zuid-Hollandse eiland waar de natuur de regie heeft overgenomen. Of beter gezegd: waar de natuur de regie heeft teruggekregen. En waar veel mensen romantische ideeën bij hebben, maar het is maar de vraag hoe je die natuur moet verstaan. Is het wel natuur? Of is het een misverstand, weliswaar een idyllisch misverstand, maar toch, een misverstand? Want heeft de natuur inderdaad vrij spel op een eiland waar huisdieren (Schotse hooglanders) en een exoot (Canadese guldenroede) de dienst uitmaken? Ach ja, wat maakt het uit. Reumer concludeert in zijn artikel dat Henry David Thoreau de natuur op Tiengemeten waarschijnlijk wel zou hebben gewaardeerd. En dat hij die exotische plant glimlachend zou hebben herkend.




Maar het eerste artikel is ook al van Jelle Reumer! Want hij verstopte zich niet alleen op Tiengemeten, hij ging ook op bedevaart. Tweemaal zelfs. Naar Walden Pond, het meertje in de buurt van het dorp Concord in de staat Massachusetts. Daar bracht Henry David Thoreau twee jaar van zijn leven door in een zelf getimmerde hut. En in en om die hut schreef hij verrassend modern over het fenomeen ‘natuurervaring’. Hij zou er drie boeken schrijven, waaronder het al eerder genoemde Walden, dat hem wereldberoemd zou maken. Van het boek zijn inmiddels miljoenen exemplaren verschenen. Een tijdloze en internationale bestseller dus. Walden heb ik (nog) niet gelezen, maar Reumer schrijft dat de combinatie van gedetailleerde beschrijvingen van de natuur en de brede, filosofische blik op natuur en samenleving het boek Walden zo bijzonder maken. Het onderkoelde gevoel voor humor versterkt dat allemaal nog eens.

Andere artikelen in Natuur als misverstand komen van de hand van Norbert Peeters die ingaat op Thoreau als denker. Johan van Gronden bezorgt een artikel over het Walden Pond. Maar trekt het wel breder. In zijn artikel is Walden Pond een archetype voor elk meer waar je je in eenzaamheid kunt terugtrekken. Walden Pond kan ook het Uddelermeer zijn. Een plek die rust en een zekere vertroosting verschaft. Iedereen kan zo zijn eigen Walden Pond hebben. Maar het verblijf van Thoreau staat ook model voor de autonomie waar hij zo naar hunkerde. Voor Thoreau was bijvoorbeeld de beste overheid een overheid die zo min mogelijk deed. Dat klinkt mij als Europeaan vreemd in de oren, maar bij de gemiddelde Amerikaan gaat dat erin als zoete koek. Ga niet af op het gezag van anderen, maar volg de wet van de autonome rede die je alleen in jezelf kunt vinden. Van Gronden concludeert dat in ons kennelijk ‘een diep verlangen schuilt naar oorspronkelijkheid, een onbehagen in de cultuur waaraan wij alleen kunnen ontsnappen in een herwonnen relatie met de natuur.’

Leen Dresen gaat vervolgens in op de verwantschap tussen Jac. P. Thijsse en Henry Thoreau. Waarna Norbert Peeters verslag doet van een wandeling door de natuur met voormalig ecoloog Harm Piek. Een mooi gesprek dat soms een sombere ondertoon niet kan verhullen: ‘Overal waar de wandelaar tegenwoordig gaat, zit de commercie hem op de hielen. Kijk naar de hedendaagse wildgroei aan wandelroutes, outdoorwinkels en eetcafés en restaurants die elk een graantje meepikken.’ Uiteindelijk doet Harm Piek uit de doeken hoe hij zich het natuurbeheer in Nederland voorstelt. Vijf schillen onderscheidt hij. Van wildernis (1) naar weelde (2) en weemoed (3), natuurlandbouw (4) en stadsnatuur (5). Dat zijn de schillen van Piek. Hij heeft de hoop dat dit wellicht de manier is om de mens terug te plaatsen in de natuur.

Natuurfilosofie op zijn best dus, dit Natuur als misverstand. En dat allemaal naar aanleiding van die beroemde Amerikaanse schrijver Henry David Thoreau. Het voordeel van een artikelenbundel als Natuur als misverstand is dat je geen heel dik boek hoeft door te worstelen. In begrijpelijke taal (lang niet altijd het geval, maar in deze bundel wel) maak je kennis met de nalatenschap van Thoreau. Heel interessant en wat het mij ook heeft opgeleverd: de dringende wens om Walden te gaan lezen, het grote boek van Thoreau. Ik ga op jacht.

Natuur als misverstand / Jelle Reumer (red.) / Historische Uitgeverij / als paperback

 

 

Vind je eigen Walden Pond en bezoek een van de volgende natuurbestemmingen: