Recensie: Handboek Vogels van Nederland, Luc Hoogenstein en Ger Meesters

Van tijd tot tijd verschijnen er vogelboeken die je beslist in je boekenkast moet hebben staan. Deze maand was het weer zo ver met de verschijning van de heel herziene editie van het Handboek Vogels van Nederland door Luc Hoogenstein en Ger Meesters. Dit handboek beschrijft ruim 300 vogelsoorten die je kunt zien in ons land. De informatie in het handboek gaat verder dan de informatie in vogelgidsen. Het is daarmee de ideale aanvulling op je vogelgids. Een must-have voor elke vogelaar!

Vakantiehuis midden in de natuur

Op Natuurhuisje.nl vind je vakantiehuisjes midden in de natuur, in Nederland en ver daarbuiten. Je geniet van de stilte en vooral: van de natuur!

Elke pagina in het Handboek Vogels van Nederland wordt efficiënt benut. Zijn de binnenzijden van de kaften in de meeste boeken spierwit, daar bieden ze in dit handboek praktische informatie. Op de binnenzijden van de voor- en achterflap vind je een overzicht van de beste vogelgebieden in Nederland en België. Per gebied wordt in een overzichtelijke tabel aangegeven welke soorten vogels je er kunt zien: zeevogels, watervogels, wadvogels, weidevogels, moerasvogels, roofvogels, bosvogels, struweelvogels en trekvogels. Heel handig.

Ook heel fraai: de foto’s op vrijwel elke pagina in het Handboek Vogels van Nederland. Stuk voor stuk topfoto’s met oog voor detail.

Wat kenmerkt het Handboek Vogels van Nederland?

  • Ruim 300 vogelsoorten in woord en beeld
  • Leefgebied, verspreiding, vogeltrek, trends en gevoeligheden
  • Informatie over aantallen, voortplanting en de Rode Lijst
  • Inclusief een complete lijst van alle vogelsoorten die sinds 1800 in Nederland zijn waargenomen
  • Overzichtskaart met goede vogelgebieden
  • De nieuwste taxonomische naamgeving en volgorde
  • QR-codes naar geluiden en aanvullende soortinformatie

Inleidende hoofdstukken

In de inleidende hoofdstukken gaan de auteurs in op tal van onderwerpen als zomergasten, wintergasten, doortrekkers. vogels van de Rode Lijst, vogels in een veranderend landschap (heel actueel) en vogels in een veranderend klimaat (niet minder actueel). Wat voor vogelaar ben jij? Daar verschuift de focus even naar de vogelaar. Je hebt ze immers in verschillende uitvoeringen. Van tuinvogelliefhebbers tot twitchers. De laatste groep bestaat uit de fanatieke soortenjagers die kosten noch moeiten besparen om de zeldzaamste vogels in ons land te zien, het liefst als eerste. Indrukwekkend om die taferelen soms te zien, denk alleen maar eens aan die roodkeelnachtegaal in Noord-Holland waar duizenden twitchers op af kwamen. Dit verschijnsel heeft ook zo zijn schaduwkanten. Zo stond ik een paar jaar geleden voor een grote grijze snip in de Karrenvelden bij de Oesterdam. Een aantal fotografen lagen plat tussen de wilgenroosjes en dromden samen rond een struik. De vegetatie werd plat gedrukt. En had iemand in de gaten dat het paartje kneuen, die daar vrijwel zeker ergens hun nest hadden, zenuwachtig heen en weer vloog?

Soortbeschrijvingen

Dan door naar de soortbeschrijven. Daar blijkt het Handboek Vogels van Nederland een uitgebreide vogelgids. Of nee, ik kan beter zeggen: een uitvoerig naslagwerk als aanvulling op je vogelgids. Ben je na een dag vogels kijken toch niet zeker van je zaak, dan sla je het handboek open. Per soort worden aspecten als herkenning, voorkomen, trek, leefgebied en de trend beschreven. Zo lees ik bij de zwarte stern dat de populatie min of meer stabiel is gebleven door het aanleggen van kunstmatige nestvlotjes. Zou dat niet gebeuren, dan blijven er maar weinig broedpaartjes over in ons land.

Handboek vogels van Nederland Luc Hoogenstein Ger Meesters

Even naar een van mijn favoriete vogels: de rotgans. Drie ondersoorten kun je in ons land zien: de rotgans, witbuikrotgans en zwarte rotgans. Alle drie de ondersoorten zijn als foto afgebeeld. Na de beschrijving van de drie ondersoorten, gaan de auteurs in op de verspreidingsgebieden van de drie ondersoorten. De ‘gewone’ rotganzen broeden op de Arctische toendra van Siberië, vooral op het schiereiland Taimyr. Witbuikrotganzen broeden in Noordoost-Groenland, op Spitsbergen of op Frans-Jozefland. De zwarte rotgans, evenals de witbuikrotgans een zeldzame gast in ons land, broedt in Oost-Siberië, in Alaska en West-Canada. Ook interessant om te lezen is de informatie over de wisselwerking tussen rotganzen, lemmingen, sneeuwuil en poolvos. Gelukkig is de populatie van de rotgans de laatste decennia stabiel.

Dit is de indeling van elke soortbeschrijving: eerst een alinea met algemene informatie. Dan volgt informatie onder de kopjes Leefgebied, Verspreiding, Trek en Trend. De tabel bovenaan elke pagina geeft in één oogopslag informatie over het aantal broedparen in ons land, de voortplanting en de Rode Lijst. De QR-code verwijst naar de soortpagina op de website van Vogelbescherming Nederland voor nóg meer soortinformatie.

Registers

Achterin het boek zijn de registers opgenomen. Allereerst de complete lijst van vogels van Nederland. Ingedeeld in drie categorieën: algemene en schaarse vogels die in het handboek worden besproken, de zeldzame vogels en de exoten. Een aantal zeldzame soorten worden kort besproken in deze lijst, compleet met foto. Voorbeelden zijn de kleine topper, vale gierzwaluw en ralreiger.

De complete lijst wordt opgevolgd door het register van alle soorten die in het boek worden vermeld. Het register bevat zowel de Nederlandse als de wetenschappelijke naam.

Compleet herzien

Het Handboek Vogels van Nederland is compleet herzien. Teksten zijn herschreven, tekeningen zijn vervangen door foto’s. De informatie is geactualiseerd naar de huidige situatie. Bijzonder fraai is de foto van de middelste bonte specht op de voorzijde, een voorbeeld van een vogelsoort die het heel goed doet in de Nederlandse natuur. Deze soort profiteert van de droge zomers en de verbeterde kwaliteit van onze bossen.

Conclusie

Het handboek gaat dieper dan een gewone determinatiegids in op het leefgebied, de verspreiding, de trek, de trends en de gevoeligheden van de soorten. Voor iedereen die op de hoogte wil zijn van de laatste stand van zaken over de avifauna in ons land, is dit handboek een onmisbare aanvulling op elke vogelgids. En zeker voor mensen die regelmatig een excursie leiden of op andere manier mensen rondleiden in de vogelwereld van Nederland. Zo gebruikte ik het handboek ter voorbereiding van mijn filmpje over de roodmus die ik onlangs zag. Dat ik het handboek nog vaak zal raadplegen, dat mag duidelijk zijn!

Handboek Vogels van Nederland / Luc Hoogenstein en Ger Meesters / KNNV Uitgeverij / hardcover

Mijn tips voor natuurbeleving

Zo beleef je de natuur nog intenser!

(héél véél keuze, in nagenoeg heel Europa!)

(voor elk budget de drie beste opties)

(voor elk budget een paar opties)

(per provincie gesorteerd)

(aantrekkelijke planten voor vogels, vlinders en andere insecten)

(lees hier mijn tips om spechten, mezen en roofvogels naar je tuin te lokken)

(mijn persoonlijke top tien)