recensie Fraaie schepsels. De grote stern in Nederland Ed Buijsman

Recensie: Fraaie schepsels De grote stern in Nederland, Ed Buijsman

CameraNU.nl

De eerste zin in het Woord vooraf neemt me al helemaal in voor het toch al zo fraai uitziende boek Fraaie schepsels De grote stern in Nederland van Ed Buijsman. Kees Moeliker, als bioloog verbonden aan het Natuurhistorisch Museum Rotterdam, beschrijft hoe hij elk jaar in april ‘steevast de Bouwersdam in Zeeland opzoekt om getuige te zijn van de terugkeer van de grote stern.’ De Brouwersdam dus, één van mijn favoriete plekken om vogels te kijken. En dan ook nog eens voor de grote stern, één van de iconische vogels die Nederland rijk is.

Ed Buijsman, als chemicus gespecialiseerd in het vakgebied atmosferische chemie, brengt in zijn boek Fraaie schepsels. De grote stern in Nederland  200 jaar geschiedenis van de grote stern in kaart. Hij spaarde kosten noch moeiten om zoveel mogelijk thema’s te bespreken. Het is dan ook met recht een standaardwerk over deze sierlijke vogel te noemen. Hij putte uit archieven en ging in gesprek met direct betrokkenen en ooggetuigen. Het leverde wis en waarachtig een formidabel boek op dat ook nog eens rijkelijk versierd is met indrukwekkende foto’s.

Tweehonderd jaar geschiedenis van de grote stern. Eigenlijk is het nog meer, alleen zijn de bronnen van vóór de negentiende eeuw bijzonder vaag over de grote stern. De  grote stern was tot die tijd gewoon een van de meeuwensoorten in ons land en werd op die grote hoop gegooid. Pas in 1785 werd de grote stern voor het eerst als afzonderlijke soort beschreven. Door een Britse ornitholoog genaamd John Latham uit Dartford.

 

In Nederland wordt de grote stern ook pas in de negentiende eeuw als afzonderlijke soort genoemd. Wel wijzen oude bronnen op een eiland boven Texel als paradijs voor zeevogels: het zogenaamde Eijerland. Er werden jaarlijks duizenden eieren geraapt door de kastelein van het eiland. Toen kon dat nog… Het is het duurste boekwerk dat ooit in Nederland is verschenen dat de grote stern als eerste vermeldt: het beroemde werk Nederlandsche Vogelen van Cornelius Nozeman en Christiaan Sepp. In die tijd moet de Nederlandse kust een walhalla zijn geweest voor vogels als de grote stern.

Iedereen weet dat de mens zich lange tijd (en ik vrees ook nu nog) als het middelpunt van de schepping heeft beschouwd waar alles voor is gemaakt. Zo ook grote sterns. Een grote stern is waarschijnlijk niet te eten (de eieren trouwens wel), maar de veren staan maar al te mooi op een dameshoedje. En dus werden er aan het begin van de twintigste eeuw ontelbare sterns geschoten om de bevallige hoofden van de Nederlandse dames te versieren. Later werd hiervoor de term ‘sterntjesmoord’ gemunt. Dat vanaf 1908 de grote stern onder de bepalingen van de Vogelwet viel, had niet meteen tot gevolg dat de jacht werd gestaakt. Handhaving liet te wensen over. Daar kan ik me overigens alles bij voorstellen. Geen weerbarstiger volk dan kustbewoners die de zee en haar bewoners als hun eigendom beschouwen.

recensie recensie Fraaie schepsels. De grote stern in Nederland Ed Buijsman
Boek over De Beer

Ed Buijsman publiceerde al eens eerder een boek, namelijk over het befaamde vogelgebied De Beer in wat nu de Europoort is (dit boek is ook nu nog leverbaar onder de titel Een Eersteklas Landschap). Ook hier broedden ontelbare zeevogels, waaronder de grote stern. Het werd als een van de kroonjuwelen van de Nederlandse natuur beschouwd. Helaas is dit gebied ten onder gegaan vanwege de vooruitgang in ons land. Industrie kwam en de vogels moesten wijken. Spreekt vanzelf dat De Beer ook in Fraaie schepsels De grote stern in Nederland wordt genoemd en beschreven.

Ik heb de neiging om maar te blijven putten uit dit bijzonder rijke boek, maar zelfs een recensie op internet kent zo zijn beperkingen. Je kunt stellen dat er geen onderwerp is dat met de grote stern te maken heeft, of Buijsman bespreekt het wel in Fraaie schepsels De grote stern in Nederland. Kosten noch moeiten heeft hij bespaard om archieven te raadplegen. Je leest over het wel en wee (vooral veel wee!) tijdens de Tweede Wereldoorlog. Plotseling werden er weer eieren van de grote stern geraapt en niet weinige ook. Niemand minder dan de grote bioloog Nico Tinbergen wees na de oorlog op het belang van de ‘groote, smakelijke eieren voor de voedselvoorziening.’ De Beer werd tijdens de oorlog ook ernstig aangetast, maar bleef een natuurgebied van formaat tot het eindelijk ten onder ging in het industriële geweld.

Als chemicus is Buijsman gespecialiseerd in milieuverontreiniging. Het hoofdstuk ‘Vogels vallen dood uit de lucht’ spreekt in dit verband boekdelen. En die vogels bleken grote sterns te zijn op Schouwen-Duiveland. De zegenrijke onderneming Shell bleek een van de grootste veroorzakers van alle ellende te zijn door de productie van drins in Pernis, een soort bestrijdingsmiddel. De productie van die bestrijdingsmiddelen had enorme nadelige effecten op kustbroedvogels die massaal stierven. Het duurde tot 1990 tot de productie van het middel aldrin werd beëindigd. Spreekt vanzelf dat niet alleen de grote sterns massaal het slachtoffer werden van de lozingen van giftige afvalstoffen in het milieu…

Vanaf de jarig zestig werd een begin gemaakt van wetenschappelijk onderzoek naar de grote stern in Nederland. Vanaf dat moment herstelde de populatie zich enigszins met recent grote kolonies op Utopia (Texel), Markenje (Goeree-Overflakkee) en de Hooge Plaaten (Westerschelde). In de laatste hoofdstukken besteed Buijsman aandacht voor het wel en wee van de grote stern tijdens de afgelopen decennia. Waarbij ook een aantal beschermers aan je worden voorgesteld. Mooi ook het register van de belangrijkste broedgebieden helemaal achterin het boek.

Fraaie schepsels. De grote stern in Nederland is een boek dat zichtbaar met heel veel passie is geschreven en samengesteld. Wil je alles weten over de grote stern in Nederland dan moet je dit boek lezen. De talloze afbeeldingen maken het tot een feest om door te bladeren. Mooi dat dit soort boeken nog altijd kunnen verschijnen!

Fraaie schepsels. De grote stern in Nederland / Ed Buijsman / Uitgeverij Matrijs / als hardcover

De beste reisgidsen voor natuurliefhebbers:

Geweldige natuurreisgids voor de Provence en de Camargue! Engelstalig.

Ontdek de beste vogelgebieden in Extremadura (en veel meer). Engelstalig.

Een geweldige natuurgids om het Waddengebied te ontdekken!

Nog zo'n geweldige natuurgids, nu om de Veluwe te ontdekken.

Per provincie de beste vogelgebieden met beschrijving.

Een reisgids naar een bijzonder gebied.

Nederlandstalige natuurreisgids naar één van de beste vogelgebieden in Europa.

Nederlandstalige natuurreisgids voor wie vogels wil kijken in Noordoost-Duitsland.

Costa Rica behoort tot de beste landen ter wereld om vogels te kijken!

Nederlandstalige vogelreisgids naar Extremadura, één van de beste gebieden in Europa om vogels te kijken.

Weer zo'n fijne natuurreisgids voor wie vogels wil kijken op dit bijzondere Griekse eiland.

Wist je dat je uitstekend kunt vogels kijken op Mallorca? Deze gids beschrijft de beste vogelgebieden.

Ontdek de mooiste natuurgebieden in België.

Helaas uitverkocht, maar deze gids koester ik. Beschrijft de beste vogelgebieden in Zuid-Frankrijk. Kun je hem bestellen, dan zeker doen (mits tegen een redelijke prijs uiteraard).

Beschrijft de beste vogelgebieden in Noord-Frankrijk. Helaas ook uitverkocht. Kun je hem tegen een redelijke prijs bestellen, dan zeker doen.

Een (natuur)reisgids naar een bijzondere vakantiebestemming.

De 50 spectaculairste wandelroutes ter wereld!

Deze geliefde vakantiestemming heeft je ook op het gebied van vogels kijken heel veel te bieden. Inclusief een beschrijving van De Brenne. Engelstalig.

De meest complete natuurreisgids naar de Dordogne. Engelstalig.

De meest complete natuurreisgids naar de Cévennes. Engelstalig.

Zuid-Portugal heeft spectaculaire natuur te bieden. Ontdek het in deze Engelstalige natuurreisgids.

Voor wie een rustige (natuur)camping zoekt in Centraal-Europa.

Voor wie een rustige (natuur)camping zoekt in Italië.

Bevat een overzicht van de beste vogelgebieden in Nederland en België.

Een leuk reisgidsje om de onderwaternatuur in de Middellandse Zee te ontdekken.

Wat mij betreft is Zeeland de mooiste provincie van Nederland. 

Voor wie een rustige camping zoekt in Polen, Tsjechië en Slowakije.

Piemonte in het noorden van Italië heeft alles wat een vakantieganger met liefde voor de natuur verlangt.

Ontdek de natuur in Drenthe te voet.

Orta San Guilio, een bijzonder stadje gelegen aan de voet van de Alpen.

Voor wie wandelen wil op IJsland.

Is er een betere manier om Schotland te verkennen dan te voet?

De mooiste wandelingen over de Utrechtse Heuvelrug.

Ontdek de mooiste plekjes in Italië.

De mooiste wandelroutes in Midden-Zweden.

Wandelingen voor beginners en gevorderden door één van de mooiste regio's in Frankrijk.

De mooiste wandeltochten door Bretagne.

De beste plaatsen om walvissen te kijken. Dat wordt een bijzondere vakantie!

Het langste natuurpad van Nederland is tevens het beste pad om vogels te kijken!

Uit in eigen land: maar liefst 80 natuurtochten in Nederland.