Recensie: Een vlucht distelvlinders, Elvira Werkman en Maxime Beck

Dit jaar heb ik nog niet heel veel distelvlinders gezien. Slechts enkele, en dan nog eens in Noord-Italië ook. Het pas verschenen boek Een vlucht distelvlinders van Elvira Werkman en Maxime Beck is een kleine ode aan deze dagvlinder die misschien fragiel oogt, maar in werkelijkheid een ware krachtpatser is. Wat hebben wetenschappers inmiddels allemaal ontdekt in het gedrag van deze vlinder? En hoe hebben kunstenaars de eeuwen door de distelvlinder afgebeeld?

Gewoon voor zichzelf

Elvira Werkman, bekend van boeken als De man op de dijk en Dwaalgast in het graan, schreef samen met kunstenaar Maxime Beck het fraai vormgegeven boek Een vlucht distelvlinders. Elvira Werkman schreef het boek ‘gewoon voor zichzelf’. En kwam als vanzelf bij haar eerste natuurliefde uit: vlinders. En dan is een boek over de distelvlinders een logische keuze. Dit fragiele insect legt afstanden van duizenden kilometers af. Over land, maar ook over zee. Alleen of met enkele, en soms in enorme zwermen. Laag over de grond, en tot een kilometer in de lucht. Nu wist ik wel dat de distelvlinder een trekvlinder is, maar dat hij zulke prestaties levert, dat was voor mij ook nieuw.

Een krachtpatser

Een vlucht distelvlinders kun je beschouwen als een natuurboek en een cultuur-historisch boek. Veel aandacht gaat natuurlijk uit naar het trekgedrag van deze dagvlinder. Een vlinder die overigens vrijwel overal ter wereld voorkomt. In Europa, Azië, Afrika en Noord-Amerika vertoont hij zijn trekgedrag van noord naar zuid en andersom. Om een indruk van zijn kracht te geven: een distelvlinder is in staat om in het najaar met gemak 4.000 kilometer af te leggen. Dat is van Europa naar een Afrikaanse savanne. In het voorjaar gaat de trek dan weer andersom, van Afrika naar Europa, maar dat zijn dan zijn nakomelingen. Elke generatie gaat weer op trek, waar de wind en zijn oriëntatievermogen hem ook maar brengen mogen.

Hoe men in voorbije eeuwen naar de distelvlinder keek

Het is leuk om te lezen hoe men in vroeger eeuwen naar de distelvlinder keek. In de achttiende eeuw nam de studie van de distelvlinder een grote vlucht. Natuurvorsers struinden door de vegetatie op zoek naar eitjes en rupsen. De familie Sepp publiceerde één van de eerste boeken over vlinders. Een boek met een fraaie, vrome titel. Het wonder van de evolutie van ei, rups, pop naar vlinder werd toen pas ontdekt. En hoe oud zijn de oudste sporen van de distelvlinder? Het antwoord op deze vraag is heel verrassend!

[artikel gaat verder onder de afbeelding]

recensie een vlucht distelvlinders elvira werkman

Migrerende vlinders

Dat vlinders migreren, is al lang bekend. Al ergens rond het jaar 1100 wordt beschreven hoe een grote groep ‘witjes’ voor de kust van Engeland wordt gezien. Charles Darwin kwam tijdens de reis met de Beagle grote aantallen vlinders tegen op volle zee. Maar pas in de negentiende eeuw wordt voor het eerst melding gemaakt van migrerende distelvlinders. En dat was niet gek, want er moeten toen enorme zwermen distelvlinders door Europa hebben getrokken. Maar dat distelvlinders zouden trekken zoals vogels ook doen, dat werd pas aan het begin van de twintigste eeuw ontdekt. Je maakt dan ook kennis met allerlei pioniers op het gebied van vlinderonderzoek.

De biologie van de distelvlinder

De biologie van de distelvlinder komt natuurlijk ook aan bod. Leuk vond ik het om te lezen over de roltong van de distelvlinder. Dat blijkt geen tong te zijn zoals de onze. Het is eerder een poreus rietje.

Waarom trekken distelvlinders eigenlijk?

Trouwens, waarom trekken distelvlinders eigenlijk? Dat heeft met het feit te maken dat ze bij vorst meteen het loodje leggen. Ze moeten zich dus wel uit de voeten maken in het najaar! Andere vlinders, zoals de dagpauwoog en kleine vos kunnen de vorst wel overleven. Als vlinder, pop, rups of eitje.

Altijd een goed distelvlinderjaar

Dat ik dit jaar nog maar weinig distelvlinders heb gezien, is niet erg. Hangen de distelvlinders niet rond in onze contreien, dan zijn ze wel ergens anders. Het is altijd een goed distelvlinderjaar, maar niet perse bij ons. Dus houd ik de moed er maar in en kijk ik uit naar een zwerm(pje) distelvlinders!

Conclusie

Elvira Werkman schreef de teksten. Zoals ook in haar andere boeken heel toegankelijk. De thema’s die ze beschrijft zijn interessant en verrassend. Kunstenaar Maxime Beck, die natuurlijke materialen in zijn kunstwerken verwerkt, verzorgde de prachtige illustraties.

Dit boekje lees je in één adem uit. Zeker doen, want je zult onder de indruk komen van het bijzondere dier dat distelvlinder heet.

Een vlucht distelvlinders / Elvira Werkman en Maxime Beck / als hardcover

de man op de dijk elvira werkman

PS
Dat er nog grauwe kiekendieven in Nederland broeden hebben we waarschijnlijk te danken aan één man. Een man op een Groningse zeedijk. Hij kijkt uit over uitgestrekte akkers en aan de andere kant van de dijk over de kwelders van de Dollard. Hij staat op het punt de dijk te verlaten, maar ziet dan iets aankomen. Hij pakt zijn verrekijker en daarmee begint het avontuur dat zijn leven zal bepalen: een grauwe kiekendief, een mannetje dat even later het vrouwtje begroet. Het verhaal van de grauwe kiekendief en zijn beschermer van het eerste uur Ben Koks heeft Elvira Werkman op soms ontroerende wijze vastgelegd in haar boek De man op de dijk.

Verwelkom nieuw leven in jouw tuin dit broedseizoen!