recensie bijna menselijk alfred fidjestol

Recensie: Bijna menselijk, Alfred Fidjestol

Het boek Bijna menselijk van Noorse journalist Alfred Fidjestol is een biografie over een bijzondere hoofdpersoon: de chimpansee Julius. Eerst gehouden voor een vrouwtje en dus Juliane genoemd, later werd het Julius want het bleek een mannetje. Zijn jeugd was gecompliceerd, maar het kwam allemaal goed. Een levendig portret van een bijzondere aap.

Julius werd geboren in dierentuin Dyreparken in Kristiansand, in de zuidelijke punt van Noorwegen. Het was de eersteling van moeder Sanne die de kunst van het opvoeden echter nog niet onder de knie had: ze verwaarloosde Julius die daarom uiteindelijk bij haar werd weggenomen en door mensen werd opgevoed. 

Al in de eerste hoofdstukken blijkt dat Bijna menselijk het leven van de chimpansee Julius in een breder kader plaatst. Tal van onderzoekprogramma’s naar chimpansee’s komen ter sprake, waaronder die natuurlijk in ‘onze eigen’ Burgers’ Zoo in Arnhem. Julius werd geboren in 1979 en in 1980 brachten zijn verzorgers een bezoek aan de Nederlandse dierentuin waar toen juist de jonge Frans de Waal aan zijn wereldberoemde onderzoek werkte dat uiteindelijk leidde tot de bestseller Chimpanseepolitiek. Citaten van Frans de Waal kom je in het hele boek tegen.

Een chimpansee die door mensen is grootgebracht terugzetten in een groep chimps blijkt nog niet mee te vallen. Zelfs een ontmoeting met zijn biologische vader verliep niet best. Dennis, zo heette de vader van Julius, drukte zijn zoon bij een hereniging bijkans dood. De kleine chimp kon ternauwernood worden gered, maar verzorger Edvard Moseid beleefde een verschrikkelijk uur: Dennis kreeg zijn hand te pakken en beet een vinger af. Het blijven wilde dieren…

De naam van Jane Goodall moet in deze bespreking ook worden genoemd. Zij was wereldberoemd geworden vanwege haar onderzoek onder wilde chimpansees in Afrika. Nog altijd is haar werk van onschatbare waarde. Via beschouwingen over de menselijke fascinatie voor het kijken naar exotische dieren, de hype in Noorwegen rond de persoon van Julius, de omstandigheden in de Noorse dierentuin, de verliefdheden van Julius en zijn rebelse jaren, en zijn samenleven met Josefine die een jong van hem krijgt, gaat het op naar Julius als alphaman. Natuurlijk ook veel aandacht voor het seksleven van apen. En voor het verschil tussen chimpansees en de zogenaamd vredelievende bonobo’s. 

Bijna menselijk is inderdaad een bijna menselijke biografie over een dier dat op heel menselijke wijze wordt geportretteerd. Dat komt op mij een beetje merkwaardig over, want een dier is toch immers geen mens. Maar het geeft het boek wel iets intiems en persoonlijks. Julius het verstoten jong schopt het tot een publiekslieveling in Noorwegen en uiteindelijk tot de alphaman die hij aan het eind van zijn biografie nog steeds is. Een verhaal dat op plezierige manier is verteld en dat het leven van die ene chimp in een breder perspectief plaatst. Hou je van dierenverhalen, dan is dit een heerlijk leesboek.

Bijna menselijk / Alfred Fidjestol / Uitgeverij Brandt / als hardcover

Interessante boeken over intelligentie bij dieren: