Recensie: Biesbosch-vogels, Gerard Ouweneel

Tom Lebret. In en om Dordrecht een bekende naam onder natuurliefhebbers. Tom was een vermaard watervogelkenner die zijn kennis al op jonge leeftijd opdeed in de Biesbosch. Op elfjarige leeftijd begon hij met het noteren van zijn waarnemingen en nog geen twee jaar later groeiden deze notities uit tot een heus dagboek. Tom Lebret was een slimme jongen (later zou hij officier van justitie worden en een doorgewinterde bestuurder) en al snel zette hij zijn talenten in om ook het gedrag van vogels te bestuderen. Onlangs verscheen het boek Biesbosch-vogels van Gerard Ouweneel. Een ode aan een markante vogelaar die veel heeft betekend voor de natuur in ons land.

 

 

 

Om maar te beginnen met de tastbare sporen die Tom Lebret achterliet. Ik lees in een van de eerste hoofdstukken dat een bibliografie van Lebrets tijdschriftartikelen nooit is samengesteld. Maar het zou vele honderden titels hebben bevat. Artikelen die verschenen in vermaarde tijdschriften als Ardea, Limosa, Het Vogeljaar en De Levende Natuur.




Op volwassen leeftijd verhuisde Tom Lebret naar Middelburg, maar de Biesbosch bleef een van zijn favoriete natuurgebieden. Als een van de eerste was hij zich bewust van de enorme effecten die de deltawerken zouden hebben op de watervogels. Toen het Haringvliet daadwerkelijk werd afgesloten, zag hij voor zich hoe de wintertalingen in opperste staat van verwarring zouden vluchten. Plots was er immers geen getij meer! En inderdaad, de wintertalingen pakten hun biezen. ‘Massaal en direct’.

Maar waarom nu het boek Biesbosch-vogels? Wel, het Regionaal Archief Dordrecht nam de ornithologische nalatenschap van Tom Lebret over. En die nalatenschap bevat een stapel cahiers waarin hij zijn dagboeknotities noteerde. Opgesierd door fraaie pentekeningen trouwens. En die notities heeft Gerard Ouweneel nu ontsloten met dit boekje, gewijd aan een held onder de vogelaars. Gerard Ouweneel is bevriend geweest met Tom en weet de dagboeknotities dus bijzonder goed te plaatsen en te duiden.

Biesbosch-vogels is dus een bijzonder moment. Voor wie is geïnteresseerd in de persoon van Tom Lebret een dierbare uitgave. En voor wie verknocht is aan de Biesbosch al even onmisbaar. Want welke vogels kwamen voor en na de Tweede Wereldoorlog voor in de Biesbosch? Hoe ontwikkelde de vogelstand zich? In de dagboeknotities kom ik regelmatig waarnemingen tegen van bonte kraaien. Daar zie je al aan dat de tijden zijn veranderd. Als er nu een bonte kraai gezien zou worden, zou die op de eerste pagina van zeldzame soorten op waarneming.nl staan. En destijds stond het er met een soort als de grauwe gans niet best voor. Terwijl menig vogelaar er tegenwoordig geen traan om laat dat van deze gans kroketten worden gemaakt. Hoewel er natuurlijk ook hele volksstammen zijn die tegen de jacht op de grauwe gans zijn. Dat zal altijd wel een twistpunt blijven. Maar Tom Lebret kon zich waarschijnlijk niet voorstellen dat er ooit nog eens zoveel grauwe ganzen in Nederland zouden broeden.

Tom Lebret was met enig overdrijven in zijn jonge jaren meer in de Biesbosch te vinden dan op het gymnasium, zo lees ik in Biesbosch-vogels. Hij trok als gymnasiast op met jagers, vissers en buitenlui die hem wegwijs maakten in het uitgestrekte en ongerepte natuurgebied. Hij bouwde er vogelhutten, kroop eens door een spruitenakker met een dode blauwe reiger achter zich aan en deed natuurlijk de mooiste waarnemingen. In januari 1936 zag hij zelfs een roodkeelduiker in de Biesbosch!

In het laatste hoofdstuk kun je lezen welke vogelnamen Tom Lebret zoal hanteerde in zijn dagboeknotities. Dat waren lang niet altijd de officiële benamingen. Er is echter één naam die tot nu toe niemand kan achterhalen. Het Ruitenbroekertje. Welke soort is dat nu geweest? Het was in elk geval een vogel die er niet in slaagde een voorntje naar binnen te werken. Er wordt gedacht aan een jonge fuut. De waterral is geopperd. Niemand die een steekhoudende oplossing heeft kunnen bedenken. Wie het weet, die melde het!

Biesbosch-vogels is een historisch document gewijd aan Tom Lebret wiens leven nauw verbonden was met de Biesbosch. Wie zich wil verdiepen in de geschiedenis van de Biesboch, die moet dit vriendelijke boekje zeker lezen. Mooi dat dit soort boekjes nog worden uitgegeven. Buitengewoon belangrijk voor de lokale geschiedschrijving. Ik zou zeggen: maak er ook nog een e-book van. Dat verduurt de tijd en gaat voor altijd mee.

Biesbosch-vogels / Gerard Ouweneel / Uitgeverij Liverse / paperback

 

 

De beste verrekijkers om vogels te kijken: