Recensie: ANWB Bloemengids, Margot Spohn

Lok vlinders en bijen naar uw tuin: bestel Vivara insectenhuisjes!

In de befaamde serie natuurboeken van de ANWB is een nieuw deel verschenen: de ANWB Bloemengids van Margot Spohn. Meer dan 870 soorten planten tref je er in aan. En bij de indeling is niet zozeer uitgegaan van wetenschappelijke standaarden, maar van het gebruiksgemak. Planten én gebruikers staan dus centraal en dat levert een bijzonder praktische plantengids op.

 

 

 

Lees verder

Recensie: De genialiteit van vogels, Jennifer Ackerman




Het berust op op toeval: binnen een week een recensie van nog een boek over de intelligentie van vogels. De bekende Amerikaanse auteur Jennifer Ackerman beschrijft in haar nieuwe boek De genialiteit van vogels hoe verbluffend intelligent vogels zijn. Wat blijkt: een aantal vogels is inderdaad zeer intelligent, waar vele andere soorten nog steeds ontzettend dom zijn. Maar dat is helemaal afhankelijk van je definitie van ‘intelligentie’.

 

 

 

 

Het ene uiterste was lange tijd een gangbaar idee onder wetenschappers: dat vogels dom zijn. Reptielen met vleugels, zoiets. Maar talloze experimenten en onderzoeken tonen het tegendeel aan. Er bestaat een vogelsoort die een klassieke puzzel kan oplossen in bijna hetzelfde tempo als een vijfjarig kind. Er zijn vogels die kunnen tellen, die eigen werktuigen kunnen maken, zich het verleden kunnen herinneren en vooruit kunnen denken. In tegenstelling tot veel anderen boeken over het vogelbrein beperkt Jennifer Ackerman zich niet tot de befaamde wipsnavelkraai en papegaai. In De genialiteit van vogels kom je tal van vogelsoorten tegen, van kanoet tot spotlijster, van huismus tot prieelvogel en de klassieke duif die toch zo dom niet is als het lijkt.

In De genialiteit van vogels tot mijn verrassing ook Nederlandse inbreng. Johan Bolhuis, neurobioloog aan de Universiteit van Utrecht, vergelijkt vogelzang met menselijke spraak en taal. ‘Heel veel aspecten van de menselijke spraakverwerving komen overeen met de manier waarop zangvogels hun zang verwerven.’ En nog een opvallende uitspraak: ‘Bij de mensapen bestaat zo’n equivalent helemaal niet.’

Een heel interessant hoofdstuk in De genialiteit van vogels vind ik het zevende: Kaart en kompas. Veel vogels beschikken over een verbluffend navigatievermogen. Neem nu ‘mijn’ paarse strandloper die elk jaar de reis maakt van Spitsbergen naar Hoek van Holland. Al voor het zevende jaar strijkt hij op hetzelfde rotsblok neer op de pier van Hoek. Jennifer Ackerman neemt de witkruingors als voorbeeld. Het brein van dit zangvogeltje uit Amerika is niet groter dan een pinda. Deze vogeltjes wegen niet meer dan 30 gram. En toch kunnen ze ver buiten bekend terrein feilloos de weg terug vinden. Het navigeervermogen is een van de grote wonderen van het vogelbrein, schrijft Ackerman terecht.

En dan blijkt zowaar zelfs de domme duif te beschikken over een meesterbrein. De voorhersenen van een duif bevatten slechts half zoveel neuronen als een kraaiachtige. In vrijwel alle opzichten zijn duiven notoire slonzen. En toch: duiven kunnen tellen, begrijpen de rekenkunde van winst en verlies en kunnen abstracte regels over getallen leren. ‘Sterker nog, duiven zijn beter dan de meeste mensen (en zelfs beter dan sommige wiskundigen) in het oplossen van bepaalde statistische dilemma’s – het ‘driedeurenprobleem’ bijvoorbeeld, dat in het Engels het ‘Monty Hall Dilemma’ wordt genoemd.’ Dit dilemma komt hier op neer: drie deuren, en achter één deur ligt de hoofdprijs. De deelnemer kiest een deur en die wordt geopend waarop de spelleider vervolgens een van de nog gesloten deuren opent. Achter deze deur ligt nooit de hoofdprijs. De deelnemer mag nu kiezen: bij zijn oorspronkelijke keuze blijven of kiezen voor de andere, nog gesloten deur. Ik ga nu niet al te ver uitweiden, maar hier komt het neer op kansberekening. En duiven blijken over optimale vermogens te beschikken om bij deze opgave empirische kansberekeningen toe te passen.

In De genialiteit van vogels gaat Jennifer Ackerman op zoek naar de Willie Wortels onder de vogels, vogels met sociale bekwaamheden, naar vocale virtuozen, hoogbegaafde ‘navigators’ en vogels die beschikken over geniale aanpassingsvermogens. Ackerman bezoekt talloze plekken waar onderzoek naar vogels wordt verricht, eilanden waar slimme vogels samenleven met domme en gaat in gesprek met wetenschappers die de uitzonderlijke talenten van vogels aan het licht brengen.

De genialiteit van vogels is een prettig leesbaar populair-wetenschappelijk boek. Het bevat geen plaatjes zoals Vogelbrein dat ik eerder deze week besprak. Wat ik vooral zo prettig vind aan dit boek is dat er zoveel uiteenlopende vogelsoorten aan je worden voorgesteld. Jennifer Ackerman beperkt zich dus niet tot het uitgekauwde rijtje slimme vogels en dat is erg verfrissend. En dan ook nog eens voorzien van een uitgebreid overzicht van noten en een handig register.

Lees De genialiteit van vogels en leer anders kijken naar de vogels in je omgeving.

De genialiteit van vogels / Jennifer Ackerman / Prometheus / als hardcover en als e-book

 

 

Vernieuwende boeken over de intelligentie van dieren:

Recensie: Vogelbrein, Nathan Emery

Waar de meeste wetenschappers lange tijd meenden dat de hersenfuncties van vogels niet bijzonder waren, gaan ze er nu van uit de vogels geavanceerde hersenen hebben. Zo geavanceerd dat sommige soorten vaardigheden bezitten die eerder voorbehouden waren aan de mens. Nathan Emery is een van de vooraanstaande onderzoekers op dit gebied en hij schreef een fraai vormgegeven én heel interessant boek over: Vogelbrein. Voor iedereen die geïnteresseerd is in vogels en wil weten hoe slim vogels zijn.

 

 

 

Lees verder

Recensie: Het bos. Het handboek voor elke boswandeling, Peter Wohlleben

De Duitse boswachter Peter Wohlleben is intussen een van de bekendste schrijvers van natuurboeken. Alles in hem ademt bos. Hij moet zelf welhaast ook wel naar bos ruiken. Wat je ook van hem denkt, schrijven kan hij. Zijn lichtvoetige stijl is heel informatief in interessant. Lees je een boek van Wohlleben dan heb je veel geleerd over het bos, of over bomen. Dit najaar verscheen weer een nieuw boek van hem over, inderdaad, het bos. De titel ligt voor de hand: Het bos. Een handboek voor iedereen die wel eens door het bos wandelt. 

 

 

 

 

Lees verder

Recensie: De microben in ons, Ed Yong

Inzoomen op de kleinste wezens op aarde dit keer met het fascinerende boek De microben in ons van Ed Yong. Veel mensen weten wel dat bacteriën en andere eencellige wezens belangrijk zijn voor ons, maar dat ze zó belangrijk zijn, dat is voor de meeste mensen nieuw. Ed Yong laat je in zijn boek op enthousiaste wijze kennis maken met bacteriën, archaea en pathogenen. Voor artsen, voedingswetenschappers en iedereen die iets in ‘de zorg’ doet, eigenlijk verplichte kost. En hetzelfde geldt voor iedereen die meer te weten wil komen over zichzelf en over de wereld.

 

 

 

Lees verder

Winnaar van de Jan Wolkers Prijs 2017




Radioprogramma Vroege Vogels maakte vandaag in kasteel Oud-Poelgeest de winnaar van de Jan Wolkers Prijs 2017 bekend. De Jan Wolkers Prijs wordt uitgereikt aan de auteur van het beste natuurboek van 2017. Juryvoorzitter Jean-Pierre Geelen reikt zondag de prijs uit aan de winnaar samen met Karina Wolkers. Vijf boeken werden genomineerd. Dit zijn de beste vijf natuurboeken van 2017:

Wilde apen van Frank Berendse
Dieren met toekomstplannen, slim vooruitkijken in de natuur van Frans van der Helm
Veluwe, de natuurgids van Dirk Hilbers
De kinderen van de nacht, over wolven en mensen van Dik van der Meulen
Vogels op de cm2 van Peter Müller

Winnaar van de Jan Wolkers Prijs 2017

Maar er kan maar één boek de winnaar van de Jan Wolkers Prijs 2017 zijn. De winnaar van de Jan Wolkers Prijs 2017 is:

De kinderen van de nacht, over wolven en mensen van Dik van der Meulen.

Lees verder

Recensie: Het biologieboek, Michael en Gloria Gerald

Biologie als wetenschappelijke discipline heeft zijn wortels in de Griekse oudheid. Aristoteles was vermoedelijk de eerste die op systematische wijze levende wezens onderzochten. Sinds de oude Grieken is er veel kennis verworven. In Het biologieboek beschrijven Michael en Gloria Gerald de 250 belangrijkste gebeurtenissen in de geschiedenis van de biologie. Wil je alle ontdekkingen in de biologie goed op een rijtje krijgen, dan is dit een heel handige en fraai vormgegeven encyclopedie.

 

 

 

 

Lees verder

Recensie: De kinderen van de nacht, Dik van der Meulen

Over wolven en mensen, zo luidt de ondertitel van het boek De kinderen van de nacht van Dik van der Meulen. De relatie tussen wolf en mens is enigszins paradoxaal. Zo complex dat de wolf in onze contreien is uitgeroeid. Maar hij staat weer aan de grens, klaar om Nederland te veroveren. De eerste wolven zijn al in ons land gesignaleerd. Om door de één met open armen te worden ontvangen en door de ander te worden terug gejaagd. Zo boeiend is dit boek dat het terecht de Jan Wolkers Prijs 2017 heeft gewonnen.

 

 

 

 

 

 

Lees verder

Recensie: De blauwe planeet II, James Honeyborne en Mark Brownlow

Superlatieven schieten te kort als je het boek De blauwe planeet II openslaat. De zee, wat is die indrukwekkend. Een school hamerhaaien, een groep koningspinguïns die langs een zeeolifant wandelen. En de reuzeninktvissen niet te vergeten. Al die dieren, en nog ontzettend veel meer, gefotografeerd met de modernste technieken. Het is echt fantastisch En daarbij komt dat je van de verhalen naast de foto’s ontzettend veel opsteekt.

 

 

 

 

 

 

Lees verder